1

2

3

4

5

 

Wylew partii politycznych po odzyskaniu niepodległości

Dwudziestolecie międzywojenne było krótkim, ale stosunkowo burzliwym okresem w historii Polski. Po 123 latach niewoli nasz kraj odzyskał niepodległość. Od razu po tym uaktywniło się życie polityczne w Polsce. Działacze i aktywiści mieli bardzo dużo energii do odbudowy wolnego państwa po zaborach i zniszczeniach wojennych. Nastąpił wówczas wylew oficjalnych partii politycznych. Po stronie prawicy wyłoniły się przede wszystkim: Stronnictwo Demokratyczno-Narodowe i Towarzystwo Narodowo-Demokratyczne podlegające zakonspirowanej Lidze Narodowej z 1893 roku. W lutym 1919 roku utworzono Związek Sejmowo Ludowo-Narodowy, który 19 października po odejściu Edwarda Dubanowicza i Wojciecha Korfantego przekształcił się w Związek Ludowo-Narodowy. Bardzo istotną pozycję zajmowało Polskie Stronnictwo Chrześcijańskiej Demokracji pod przywództwem Wojciecha Korfantego. Spośród partii ludowych największą popularnością społeczną cieszyły się: Polskie Stronnictwo Ludowe Piast i Polskie Stronnictwo Ludowe Wyzwolenie. Ponadto istniało również kilka mniejszych ugrupowań, jednak tylko te dwie partie miały rangę ogólnopolską. Niezwykle ważną pozycję społeczną zajmował ruch socjalistyczny. Monopol na skalę ogólnokrajową na reprezentowanie jego poglądów posiadała Polska Partia Socjalistyczna. Natomiast z boku stała Komunistyczna Partia Robotnicza Polski, która bojkotowała budowę nowego, niezawisłego państwa.

Jugosławiański przywódca – Josip Broz Tito

Josip Broz Tito urodził się 7 maja 1892 roku w Kumrovcu. Był twórcą i dożywotnim przywódcą Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii. Podczas I wojny światowej służył w armii Austro-Węgier, jednak wkrótce aresztowano go za szerzenie antywojennej propagandy. Następnie trafił do obozu pracy w Uralu. Po znalezieniu się w Jugosławii w 1920 roku został członkiem Komunistycznej Partii Jugosławii. W 1935 roku wyemigrował do ZSRR, gdzie pracował w bałkańskiej sekcji Komintermu. W 1937 roku Stalin zlecił morderstwo przywódcy jugosłowiańskich komunistów Milana Gorkica. Wówczas stanowisko szefa KPJ objął po nim Josip Broz Tito. Ostro krytykował on nacjonalistyczną propagandę III Rzeszy i Włoch. Podczas II wojny światowej był celem do likwidacji dla państw Osi. Jego sytuacja podczas działań zbrojnych na Bałkanach była bardzo trudna, więc wyraził zgodę na tymczasowe wkroczenie wojsk radzieckich na teren Jugosławii. Po zakończeniu II wojny światowej Jugosławia przeszłą wiele zmian ustrojowych. Finalnie 16 maja 1974 roku przyjęto nową konstytucję, a Josip Broz Tito został dożywotnim prezydentem Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii. W styczniu 1980 roku trafił do kliniki w Lublanie z problemami z krążeniem w nogach. Tam amputowano mu lewą kończynę, a 4 maja 1980 roku zmarł wskutek powikłań.

Ostatnia z rzędu trzech

Konferencja poczdamska odbyła się w dniach 17 lipca-2 sierpnia 1945 roku w Pałacu Cecilienhof w Poczdamie. Była ostatnim z trzech spotkań Wielkiej Trójki: Józefa Stalina, Franklina Delano Roosevelta i Winstona Churchilla. Od 28 lipca Churchilla zastąpił nowy premier Wielkiej Brytanii Clement Attle. Spośród wszystkich konferencji ta w Poczdamie była najbardziej zorientowana na ustalenie powojennego ładu. Jej celem było ustalenie sposobu likwidacji skutków II wojny światowej, dojście do porozumienia w sprawie losów Niemiec i opracowanie traktatów pokojowych. Niemcy Hitlera zostały obarczone odpowiedzialnością za wybuch konfliktu i szkody poniesione podczas działań zbrojnych. Pojawiła się koncepcja 4 D: denazyfikacji, demokratyzacji, decentralizacji i dekartelizacji państwa. Niemcy musiały wypłacić odszkodowania dla państwa poszkodowanych, jednak ich wysokości mieściły się w granicach przyzwoitości, aby nie doprowadzić do takiej sytuacji jak w dwudziestoleciu międzywojennym. Postanowiono również o przesiedleniach ludności niemieckiej z terenów otrzymanych przez Polskę, Czechosłowację i Węgry. Konsekwencją obrad w Poczdamie był proces norymberski, który miał na celu ukaranie zbrodniarzy wojennych. Kwestia nowych granic Polski wzbudziła w naszym kraju negatywne emocje i szereg przemówień w tej sprawie, jednak zostały one w dużej mierze zignorowane.

Konferencja w Teheranie

Konferencja w Teheranie odbyła się w dniach 28 listopada 1943-1 grudnia 1943 roku. Była pierwszym z trzech spotkań przywódców czołowych państw alianckich. Temat jej obrad dotyczył walki z Hitlerem. Uczestniczyli w niej: Józef Stalin, Winston Churchill i Franklin Delano Roosevelt. Jej postanowienia dotyczyły bieżącej sytuacji. Zakładały one przede wszystkim utworzenia drugiego frontu w maju 1944 roku we Francji (lądowanie w Normandii) i udzielenia pomocy oddziałom Josipa Broz Tito w Jugosławii. W Teheranie po raz pierwszy pojawiła się idea ustalenia wschodniej granicy Polski na linii Curzona (wzdłuż Bugu, kształt podobny do obecnego). Pojawiły się również idee utworzenia Organizacji Narodów Zjednoczonych i Europejskiej Komisji Doradczej. Mocarstwa podzieliły także blok krajów alianckich na strefy operacyjne: Polska znalazła się w strefie operacyjnej Armii Czerwonej. Tym samym Stalin szykował się już do włączenia naszego kraju do bloku państwa komunistycznych po zakończeniu wojny. Ustalono również wówczas, że Niemcy zostaną podzielone na 4 strefy okupacyjne, z których wschodnia będzie przylegała do granicy Polski. Tym samym przesądzono o kształcie kraju po wojnie i zmianie jego granic. Postanowienia utajniono, ponieważ Roosevelt liczył na głosy Polonii w USA podczas zbliżających się wyborów.

Konferencja jałtańska rozstrzyga losy świata

W dniach 4-11 lutego 1945 roku w Jałcie odbyła się konferencja Wielkiej Trójki. Uczestniczyli w niej: Józef Stalin, Winston Churchill i Franklin Delano Roosevelt. Odbyła się w Pałacu Potockich w Liwadii i miała ogromne znaczenie dla kształtu Europy po II wojnie światowej. Część jej ustaleń dotyczy postępowania z pokonanymi Niemcami. W Jałcie zdecydowano się podzielić Rzeszę na 4 strefy okupacyjne nadzorowane przez reprezentowane na spotkaniu mocarstwa i Francję. Poza tym zdecydowano się obciążyć ten kraj reparacjami wojennymi. Podjęto także decyzje o przesiedleniach ludności i przystąpieniu ZSRR do wojny na Dalekim Wschodzie. Istotne postanowienia dotyczyły również spraw Polski. Utraciła ona Kresy Wschodnie na rzecz Rosji, która stała się jej zwierzchnikiem politycznym. W ramach rekompensaty nasz kraj otrzymał ziemie odzyskane: Pomorze Zachodnie, Prusy Wschodnie i Śląsk. Postanowiono utworzyć Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej w Warszawie z zadaniem przeprowadzenie wolnych, niczym nieograniczonych wyborów. W Jałcie pojawił się także pomysł utworzenia Organizacji Narodów Zjednoczonych. Konferencja w Jałcie miała najistotniejsze znaczenia dla tworzenia powojennego ładu międzynarodowego spośród wszystkich trzech wielkich spotkań aliantów. Po niej odbyła się jeszcze konferencja w Poczdamie, która w głównej mierze potwierdziła decyzje zapadłe w Jałcie.

Włoski duce – twórca totalitaryzmu

Benito Mussolini urodził się 29 lipca 1883 roku w Dovia di Predappio. Był włoskim politykiem i dziennikarzem. Początkowo był socjalistą, natomiast potem został założycielem i przywódcą faszyzmu. Mussolini był prekursorem nowożytnego totalitaryzmu w Europie. Podczas I wojny światowej porzucił idee socjalistyczne i stanowisko redaktora Avanti. Walczył na froncie we włoskiej armii. 28 października 1922 roku zorganizował marsz Czarnych Koszul, po którym król Wiktor Emmanuel III mianował go premierem. Bardzo szybko Mussolini został prawdziwym duce, angażując Włochy w wiele wygranych działań wojennych. Zainicjował inwazję na Abisynię w 1935 roku i pomagał generałowi Franco w trakcie wojny domowej w Hiszpanii. Podczas II wojny światowej był sprzymierzeńcem Adolfa Hitlera, a jego Włochy zostały jednym z państw Osi. Mussolini nie odnosił w czasie trwania konfliktu sukcesów wojskowych. Po nieudanej inwazji na Egipt i Grecję był zmuszony prosić o pomoc Hitlera. Natomiast pod koniec wojny jego kraj był terenem wyczerpujących starć z aliantami i w końcu został pokonany. W kwietniu 1945 roku chciał uciec przed przeciwnikami do Szwajcarii. Został rozpoznany i zatrzymany na granicy, a 28 kwietnia w Mezzagro dokonała się egzekucja. Adolf Hitler wzorował na systemie politycznym Mussoliniego swój nazizm. Politycy bardzo się nawzajem szanowali, chociaż nie zawsze tak było.

Marszałek sanacji, zwany Dziadkiem

Józef Klemens Piłsudski urodził się 5 grudnia 1867 roku w Żułowie. Był polskim politykiem, Naczelnikiem Państwa i naczelnym wodzem Armii Polskiej. W 1887 roku został aresztowany za rzekomy udział w spisku na życie cara i skazany na zesłanie na 5 lat w głąb Rosji. W 1892 roku wrócił do Wilna i został członkiem Polskiej Partii Socjalistycznej. W okresie zaborów postulował i przygotowywał wybuch powstania. W 1905 roku organizował bojówki do walki z zaborcami. Podczas I wojny światowej brał czynny udział w tworzeniu Legionów Polskich. 22 lipca 1917 roku został aresztowany i umieszczony w twierdzy w Magdeburgu. Po wybuchu rewolucji listopadowej został z niej zwolniony przez Niemców. Przyczynił się do zwycięstwa w bitwie warszawskiej, znanej jako cud nad Wisłą. Po wyborze Gabriela Narutowicza na prezydenta usunął się z areny politycznej. 12 maja 1926 roku wraz ze swoimi zwolennikami zorganizował przewrót majowy i objął autorytarną władzę w państwie. Jego postać wiąże się z wieloma kontrowersjami. Piłsudski otaczał się kultem i polecił budowę pierwszego obozu koncentracyjnego na świecie w Berezie Kartuskiej. Przetrzymywał tam radzieckich więźniów politycznych. Dzięki swojej charyzmie cieszył się ogromnym szacunkiem u polityków zagranicznych. Ze względu na podziw dla Piłsudskiego Hitler próbował sprzymierzyć się Polską przed podjęciem decyzji o jej zdobyciu. Zmarł 12 maja 1935 roku.

Okrutny Gruzin rządzi wschodnim mocartswem

Józef Stalin urodził się 18 grudnia 1878 roku w Gori. Naprawdę nazywał się Iosif Dżugaszwili. Był radzieckim politykiem pochodzenia gruzińskiego, dyktatorem ZSRR. Działalność polityczną rozpoczął w Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji, a w 1903 roku przystąpił do frakcji bolszewików. Znanym elementem jego działalności było organizowanie napadów na banki, konwoje pocztowe i pociągi. Od 1922 roku był przewodniczącym Wszechrosyjskiej Partii Komunistycznej (bolszewików). Władzę absolutną zdobył za pomocą intryg. Przywódca bolszewików Lenin w swoim testamencie zastrzegł, aby nie dopuszczać Stalina do władzy. Widział on doskonale jego okrucieństwo i bezwzględność. Dżugaszwili zrobił wszystko, aby dokument nie ujrzał światła dziennego. Władza Stalina była absolutna, został on dożywotnim dyktatorem Związku Radzieckiego. Jego bardziej krwawymi działaniami były m.in.: kolektywizacja (przymusowe zapędzenie chłopów do kołchozów) i doprowadzenie do powstania Wielkiego Głodu na Ukrainie. Podczas II wojny światowej dbał przede wszystkim o rozszerzenie wpływów komunistycznych. Na konferencjach Wielkiej Trójki podejmował istotne decyzje o sprawach wagi międzynarodowej. Po wojnie przystąpił do odbudowy gospodarczej kraju i prześladowania Żydów. Zmarł 5 marca 1953 roku w Kuncewie na wylew krwi do mózgu.

Słabe ciało, silny duch

Franklin Delano Roosevelt urodził się 30 stycznia 1882 roku w Hyde Park. Był 32. prezydentem Stanów Zjednoczonych Ameryki, wybieranym cztery razy w latach 1933-1945. Na początku działalności politycznej związał się z Partią Konserwatywną. Z jej ramienia w latach 1910-1913 pełnił urząd senatora stanu Nowy Jork. Popierał kandydaturę prezydencką Woodrowa Wilsona, który uczynił Roosevelta asystentem sekretarza marynarki. W czasie Wielkiego Kryzysu wprowadził w życie plan Nowy Ład – realizację interwencjonizmu państwowego. Na konwencji wyborczej w 1932 roku odniósł ogromny sukces i wkrótce potem został prezydentem USA. Głównym celem uczynił walkę z rosnącym kryzysem. Dzięki niemu narodziło się wiele nowych inwestycji w zakresie aktywizacji społecznej i ubezpieczeń. Istotne działania podjął również na arenie międzynarodowej. Uznał rząd ZSRR i nawiązał z nim kontakty dyplomatyczne. Był zwolennikiem ścisłej współpracy ze Stalinem, którego niezmiernie szanował. Uczestniczył w konferencjach Wielkiej Trójki w Teheranie i Jałcie. W wieku 39 lat uległ wypadkowi. Z powodu własnej nieostrożności nabawił się choroby Heinego-Medina, przez co do końca życia poruszał się na wózku inwalidzkim. Zmarł 12 kwietnia 1945 roku z powodu wylewu krwi do mózgu. Z tej przyczyny nie wziął już udziału w konferencji w Poczdamie, na której USA reprezentował jego następca Harry Truman.

Charyzmatyczny mówca, aktywny premier

Winston Leonard Spencer Churchill urodził się 30 listopada 1874 roku w Blenheim Palace. Był brytyjskim politykiem, pisarzem i historykiem. Ukończył Royal Military Academy w Sandhurst w 1895 roku. Wkrótce po tym został podporucznikiem w 4. regimencie huzarów Królowej i przez krótki czas robił karierę wojskową. Jednakże nie było to jego przeznaczeniem, ponieważ później rozpoczął karierę polityczną, wygrywając wybory w okręgu Oldham z ramienia konserwatystów. Po wybuchu II wojny światowej Churchill wszedł do rządu Wielkiej Brytanii jako Pierwszy Lord Admiralicji. 10 maja 1940 roku obecny premier Neville Chamberlain podał swój gabinet do dymisji, a na swojego następcę wskazał Winstona Churchilla. Nowy premier był przede wszystkim zwolennikiem prowadzenia niestrudzonej wojny z Niemcami. Natychmiast usunął ze swojego otoczenia ludzi skłonnych do ugody z Adolfem Hitlerem. Ogromną popularność społeczną zdobył dzięki wygranej w bitwie powietrznej o Anglię. Po wojnie władzę przejęła Partia Pracy. Churchill drugi raz objął urząd premiera w 1951 roku. W kwietniu 1955 roku z powodów zdrowotnych wycofał się z czynnego życia politycznego. Churchill był laureatem Literackiej Nagrody Nobla. Zmarł 24 stycznia 1965 roku na udar mózgu w wieku 90 lat. W 2002 roku BBC w swoim plebiscycie uznało go za najwybitniejszego Brytyjczyka wszech czasów.